سوسك سرشاخه خوار پسته<?xml:namespace prefix = o ns = "urn:schemas-microsoft-com:office:office" />

Hylesinus vestitus mulls & REY

 

نويسنده: حسين فريور ميهن

(Col., Scolytidae)

 

مقدمه                           زيست شناسي                          روشهاي مبارزه

 

مقدمه

با توجه به اهميت پسته و نقش عمده اي كه در اقتصادي كشور ايفا مينمايد، شناسائي عوامل تقليل دهنده اين محصول حائز اهميت ميباشد و اسكرليت خطرناك و مهم پسته يا Hylesinus vestitus كه در مناطق پسته كاري ايران به نام ”سوسك سرشاخه خوار پسته“ معروف شده است.  از جمله اين عوامل است كه يا فعاليت مخرب خود باعث نابودي دسترنج باغداران و كشاورزان پسته كار ميگردد. اين آفت كه نام علمي مترادف آن Chaetoptelius vestitus  ميباشد از زمانهاي قديم در مناطق پسته كاري ايران شناخته شده است و در مناطق كرمان، نائين، قزوين، يزد، خراسان و اصفهان از روي پسته اهلي Pistacia vera و پسته وحشي (بنه) Pistacia mutica  جمع آوري شده است.

در استان كرمان اين آفت در تمام مناطق پسته كاري شيوع داشته و خسارت آن بخصوص در باغات و باغچه هائي كه اطراف منازل مسكوني قرار گرفته اند زياد ميباشد  و در بعضي از باغات باعث ميگردد كه درختان ابدا محصول ندهند.

 

زيست شناسي

سوسك سرشاخه خوار در مرحله بلوغ به درختان پسته خسارت وارد ميآورد و با حمله و تغذيه از جوانه هاي درختان موجب خشك شدن سرشاخه ها و عقيم ماندن درخت از نظر محصول ميگردد.

حشره بالغ آفت سوسك كوچكي است بفرم بيضي بطول 2.5 تا 3.5 ميليمتر و رنگ آن خرمائي است، ولي رنگ سر و پشت سينه اول و زير شكم و لكه هاي بالپوشها قهوه اي تيره ميباشد، رنگ لارو سفيد شيري و بدون دست و پا مي باشد. حداكثر طول لارو تا 5 ميليمتر اندازه گيري شده است. تخمهاي حشره سفيد و شفاف و بيضي شكل مي باشند. حشرات كامل طي ماههاي بهار و تابستان از جوانه هاي پسته تغذيه كرده و در امتداد جوانه كانالي به داخل سرشاخه حفر مينمايند و با بررسيهائي كه انجام گرفته است مشخص گرديد كه تقريبا 80 درصد از افراد بالغ در طول دوره زندگي تنها از يك جوانه تغذيه مينمايند. تعداد افرادي كه در دوره حيات از 2 يا 3 جوانه تغذيه مينمايند حدود 10 درصد ميباشد. ضمنا نزديك به 10 درصد حشرات بالغ نيز در طول دوره فعاليت زيستي خود به تدريجي بوده و تا نيمه اول ارديبهشت ديده شده است. بنابراين در يك دوره طولاني 200روزه عمل تجديد نسل انجام ميگيرد. با بررسيهاي به عمل آمده ملاحظه گرديده كه در خرداد ماه و سراسر ماههاي تابستان (در شرايط رفسنجان) ديگر حمله اي به چوبهاي خشك انجام نميگيرد و با پيگيري زندگي اين حشره مشخص شده است كه در سال فقط يك نسل ميباشد.

دوره جنيني بسته به درجه حرارت و رطوبت متفاوت بوده و حداكثر تا 19 روز بطور ميانجامد. لاروها پس از خروج از تخم به حفر كانالهائي در جهتي تقريبا عمود بر دالان مادري مينمايد حداكثر طول دالان لاروي 35 ميليمتر و حداقل آن 10 ميليمتر اندازه گرفته شده است. طول دوره لاروي نيز بستگي به درجه حرارت و ميزان رطوبت داشته و متفاوت مي باشد، لاروهائي كه از حشرات پيشگام حاصل ميشوند دوره طولاني تري نسبت به افرادي طي مينمايند كه از تخمريزي اواخر اسفند و اوايل بهار نسل مادري حاصل ميشوند، لاروها پس از تكميل نشو و نما در انتهاي دالاني كه حفر كرده اند فضاي وسيعتري جهت شفيره شدن تعبيه نموده و در آن تبديل به شفيره ميگردند. دوره شفيرگي از تا 20 روز  متغير ميباشد و پس از آن مدت حشرات بالغ سوراخهاي خروجي تقريبا گرد و قطر آنها بين 1 تا 2 ميليمتر است  ايجاد و از آن خارج مي شود.

طول دوره يك نسل از مرحله تخم تا خروج حشره بالغ نسل جديد حداكثر 193 روز و حداقل 36 روز اندازه گيري شده كه بطور متوسط دوره زندگي يك نسل آفت حدود 119 روز ميباشد (معادل 4 ماه).

خروج اولين حشرات بالغ نسل جديد به تفاوت از اواخر اسفند و اوايل فروردين هر سال ديده شده است (در مورد استثنائي حتي در بهمن ماه در فيض آباد تربت حيدريه در استان خراسان حشرات بالغ مشاهده شده است) ليكن درصد خروج اين افراد بسيار پايين است. از دهه سوم فروردين بتدريج ميزان خروج افراد نسل جديد كاهش پيدا كرده و در نيمه اول خرداد به حداقل رسيده و از بيستم خرداد به بعد بطور كلي قطع ميگردد.

سوسكهاي بالغ نسل جديد اكثرا به باغات مجاور خود پرواز نموده و پس از قرار گرفتن بر روي شاخه هاي پسته شروع به تغذيه از جوانه درخت كرده و در امتداد آن همانطور كه قبلا گفته شد به سمت داخل سرشاخه اقدام به حفر كانال مينمايند. بنابراين با توجه به موارد فوق الذكر خروج حشرات بالغ نسل جديد از چوبهاي پسته و هجوم و حمله آنها به باغات در يك فاصله زماني 70 روزه انجام ميگيرد.

تعداد جوانه هائي كه بر روي شاخه هاي يك درخت مورد حمله قرار مي گيرد به كرات ديده شده به تعداد 25 و حداقل يكعدد بوده است. همچنين تا بحال چند مورد حمله و تغذيه افراد بالغ حشره مذكور از محور و خوشه پسته هم مشاهده شده است.

 

روشهاي مبارزه

براساس آزمايشات انجام شده و تجارب حاصله مبارزه عليه سوسك سرشاخه خوار پسته در صورتي موفقيت آميز خواهد بود كه بصورت تلفيقي انجام بگيرد و در اين رابطه چنانچه از متدهاي مكانيكي و شيميائي توأم استفاده شود موفقيت كامل را نصيب باغداران خواهد كرد. جهت رسيدن به اهداف فوق روشهائي كه ذيلا ذكر ميشود مورد بررسي قرار گرفته و اكنون توصيه ميگردد.

الف) روشهاي مكانيكي

چنانچه باغداران نواحي پسته كاري به آفت از اوايل پائيز هر سال در نقاط مختلف باغات خويش قطعات مشخصي از چوبهاي پسته تازه هرس شده را به عنوان تله بر سر راه سوسكهاي نسل مادري قرار بدهند تا هنگام مهاجرت افراد به اين قبيل تله ها هجوم آورده و در آنها تخمريزي نمايند و هر 10 الي 15 روز يكبار چوبهاي قبلي را جمع آوري نموده و يا حداقل پوست را سوزانده و بعد آتش را خاموش نمايند و بجاي آن قطعات جديد پسته در همان مكانهاي قبلي قرار دهند و به همين نحو عمل را تا پايان فروردين سال بعد ادامه دهند اقدام مؤثري در تقليل جمعيت آفت به عمل خواهد آمد به شرط آنكه همزمان با آن كليه چوبهاي هرس شده درختان پسته كه در داخل باغات و يا منازل نگهداري مي شوند نيز حداكثر تا آخر اسفند ماه همان سال در يك مكان جمع آوري و سوزانده شود. چنانچه اين برنامه بصورت دسته جمعي و توسط باغداران هر منطقه بطور همزمان انجام ميگيرد نتيجه بسيار رضايتبخش خواهد بود.

ب) روشهاي شيميايي

جهت مبارزه شيميايي با سوسك سرشاخه خوار پسته آزمايشات متعددي چه از نظر زمان مبارزه (قبل از حمله آفات به باغات و يا بعد از آن و شروع تغذيه از جوانه ها) و چه استفاده از حشره كشهاي مجازي كه طي دوره بررسي زندگي آفت مذكور بيشترين تأثير را داشته اند انجام ميگيرد. ضمنا براساس تحقيقات بعمل آمده مناسبترين زمان سمپاشي در شرايط آب و هوائي رفسنجان در نيمه اول ارديبهشت كه زمان هجوم و حمله افراد نسل جديد به درختان پسته است ميباشد كه از بين فرمولهاي اعمال شده و سموم  مصرفي بهترين نتيجه از فرمولهاي زير حاصل شده كه قابل توصيه مي باشد:

فرمول اول:

            اندوسولفان                                             300_0 25سانتيمترمكعب

            نفت                                                      1.5-1 ليتر

            صابون مايع                                             250 سانتيمترمكعب

            آب                                                         100 ليتر

فرمول دوم:

            فنيتروتيون (سوميتون)                              150 سانتيمترمكعب

            نفت                                                      1.5-1 ليتر

            صابون مايع                                             250 سانتيمترمكعب

            آب                                                         100 ليتر

فرمول سوم :

            فنيتون (لبايسيد)                                     150 سانتيمترمكعب

            نفت                                                      1.5-1 ليتر

            صابون مايع                                             250 سانتيمترمكعب

            آب                                                         100 ليتر 

استفاده از نفت بدين منظور است كه براساس تجارب حاصله به محض پخش امولسيون حاوي نفت سوسك از داخل كانالهاي تغذيه شده و در معرض تماس با سم قرار ميگيرند و بكار بردن صابون مايع نيز جهت تهيه امولسيون يكنواخت از نفت و در نتيجه انتشار همگن آن به سم ميباشد.

در اينجا لازم به تذكر است براي تهيه امولسيون از نفت و صابون مايع بايد توجه شود كه حتما نفت را داخل صابون مايع ريخته و بشدت بهم بزنند تا حالت سفيد و كف مانندي حاصل شود. چنانچه عمل عكس انجام گيرد يعني صابون مايع را داخل نفت بريزند ابدا حالت يكنواختي به منظور تهيه امولسيون حاصل نگرديده و نتيجه اي از انجام سمپاشي بدست نخواهد آمد.

 

منابع

-  تقي زاده، فيروز و محمد صفوي. 1339. آفات پسته ايران. انتشارات اداره كل بررسي آفات نباتي وزارت كشاورزي.

-  فريور مهين، حسين و محمدعلي حاج عبدالهي. 1362. گزارش نهايي طرح بررسي بيواكولوژي سوسك سرشاخه خوار پسته و تعيين بهترين و مناسبترين زمان مبارزه در استان كرمان. گزارش پژوهشي سال 1362. آزمايشگاه بررسي آفات و بيماريهاي گياهي رفسنجان.

- فريور مهين، حسين. 1370. آفات و بيماريهاي مهم درختان پسته در استان كان كرمان، معاونت تحقيقات، آموزش و ترويج كشاورزي. 1380.

 

 

/ 1 نظر / 35 بازدید
علی

دوستان سلام من یک گیاه÷زشک ایرانی ام واز وبلاگ شمادیدن کردم . تلاشتان قابل تقدیر است . من قصد دارم یک سایت تخصصی درباره آفات انگور اجرا کنم واز شما یاری میطلبم در صورت تمایل مطالب جدید خود را درباره این آفات برای من ارسال کنيد .آدرس منmarshal122003@yahoo.comمیبا شد. در صورت تمایل مطالب خود رادر حدود مبارزه متمرک. کنید