گياهپزشكي نوين
حشره کش بیولوژیک " بی تی اچ" (Bt. H)

                                                                    

بی تی اچ حشره کشی است بیولوژیک که مراحل ساختن و فرمولاسیون آن در ایران صورت گرفته است .این حشره کش بر اساس واریته ای از Bt Bacillus  thuringiensis

تهیه گردیده که قادر به تولید بتا اگزوتوکسین نمی باشد.  بنا برین نه تنها فاقد عوارض ناخواسته حشره کش های شیمیایی می باشد بلکه هیچ اثر سویی روی انسان و محیط زیست ندارد. از این فرآورده میتوان در مبارزه بیولوژیکی و در برنامه های مدیریت تلفیقی آفات (IPM) علیه لارو تعدادی از پروانه های آفت گیاهی استفاده کرد.

مشخصات فنی Bt.H به شرح زیر می باشد:

-         واریته مورد استفاده: Bacillus  thuringiensis   سروتیپ H-3a3b

-         نوع ماده موثر: مخلوط اسپیروکریستال

-         میزان ماده موثر:4.8 درصد

-         میزان مواد بی اثر شامل حفاظت کننده – خیس کننده- چسباننده- معلق کننده و رقیق کننده:95.2 درصد

-         تعداد اسپور:حدود100000000عدد در هر گرم ماده خشک

-         واحد بیولوژیک موثر(IU): 15000واحد بین المللی برای هر میلی گرم

-         پوشش حفاظتی اسپور در مقابل اشعه ماوراء بنفش: میکروکپسول نشاسته

-         حالت فیزیکی: پودر قابل حل درآب(WP) به رنگ سفید مایل به کرم باذراتی به اندازه 120 میکرون

-         دامنه آفت کشی:لاروهای سنین اولیه تعدادی از آفات پروانه ای شامل کرم قوزه پنبه وانواع لاروهای برگخوار

-         مکانیسم آفت کشی: ایجاد مسمومیت در لاروها از طریق گوارش .پس از تغذیه لاروها از اندامهای گیاهی محلول پاشی شده بوسیله Bt . H  کریستال ها واسپور آن در دستگاه گوارش لارو فعال شده وموجب مرگ ومیر سریع لاروها از گیاه ظاهر می شود و پس از 7-5 روز به علت گرسنگی وخونریزی دستگاه گوارش از بین میروند.

-         میزان مصرف :میزان مصرف Bt.H برای کنترل لاروهای سنین اولیه 2-3 کیلو گرم در هکتار توصیه می شود . اثرات لارو کشی این حشره کش روی لارو های سنین بالا کاهش می یابد مگر اینکه دز مصرفی آن افزایش یابد .

-         اثرات جانبی : برطبق منابع موجود سروتیپ  H-3a3b  واریته Kurstakiقادر به تولید بتااگزوتوکسین نمی باشد. بنا براین اثر سوئی روی انسان , محیط زیست , آبزیان و بی مهرگان ندارد واز طرف دیگر به علت تخصصی اثر آن روی پروانه ها به ویژه کرم قوزه پنبه , کرم سیر خوار , کرم برگ خوار کلم , لیسه سیب و ... اثر ناخواسته روی حشره غیر هدف مثل انواع شکار گرها وانگل ها ندارد. تحقیقات دیگر در زمینه نشان میدهند که این حشره کش به ندرت باعث ایجاد مقاومت در آفت هدف میگردد.

-         دوام در محیط: حداکثر دوام Bt.H در طبیعت با توجه به پوشش محافظ 5-7 روز می باشد. لذا در جمعیت های بالای آفات هدف در صورتی که تداخل نسل در انها وجود داشته باشد تکرار محلول پاشیBt.H  بعد از  7-10  روز توصیه می شود.

-         دوام در انبار: باتوجه به نوع فر مولاسیون (پودر قابل تعلیق در آب)  می توان آن را دو سال در شرایط خشک وخنک (4-10C) بدون کاهش کیفیت نگهداری کرد ولی در شرایط معمولی تعداد اسپور فعال آن بعد از یک سال رو به کاهش می گذارد به طوری که بعد از دو سال میزان ماده موثر آن به حدود نصف مقدار اولیه میرسد.

-         قابلیت اختالات با حشره کش های شیمیایی :حشره کش بی تی اچ  را می توان همراه با غالب حشره کشهای شیمیایی که  PH آنها کمتر از 7 می باشد در مدیریت تلفیقی آفات IPM  مورد استفاده قرار داد.

                                                                                                                                                             

گردآوری کننده: سیده صبا میر اسماعیلی

 

 

پيام هاي ديگران ()        link        سه‌شنبه ٢۸ بهمن ،۱۳۸٢ - صبا ...

 

                                                          جیغ سبز                  

  حشره اطراف یک گل پروازمیکند .روی آن می نشیند و تا می اید بفهمد کجاست دهانی باز می شودو بلعیده می شود!تصویر گیا هان حشره خوار را حتما دیده اید ! خیلی ازما وقتی سن و سالمان کمتر بود حتی از تصور رو به رو شدن با این گلها هم می تر سیدیم .شاید ان وقتها نمی دانستیم یک گیاه نمی تواند یک ادم به این بزرگی را قورت بدهد !حتما می دانید حشرات یکی از قدیمی ترین دشمنان گیاهان هستند!و خدا نکند که تصمیم بگیرند دسته جمعی برای خوردن به مزرعه حمله کنند.

اما فکر می کنید گیاهان هم در چنین مواقعی همین طور دست روی دست می گذارند و منتظر می مانند تا ناهار یا شام این مهمان های نا خوانده شوند؟

ترکیبات شیمیایی زیادی باعث مقاومت گیاهان به افات می شوند واین مقاومت استعدادی است که گیاه درخود دارد و او را قادر می کند تا از خساراتی که احتمالا حشرات به آن وارد می کنند جلو گیری کند . این استعداد معمو لا از خصوصیات بیو شیمیایی موجود در گیاهان ناشی می شود ودر نهایت در رفتار زیستی حشرات افت هم تاثیر گذاشته و باعث کاهش میزان نسبی خسارتهای حشرات افت می شود.

ترکیباتی که گیاهان به این منظور ترشح می کنند به چهار دسته تقسیم می شوند :

آلمون ها : ترشحاتی هستند که در مقابله با حشره افت مفید واقع می شوند.

کایرمون ها : ترشح این مواد باعث ترغیب حشره افت به سمت گیاه می شود .

سینمون ها:ترشح این مواد به نفع خود گیاه و به ضرر حشره تمام می شود .

آنتیمون ها : با ترشح این مواد گیاه هم به خودش ضرر می زند هم  به حشره !در میان این 4 تر کیب آ لمون ها اساسی ترین نقش را در دفاع گیاهان در مقابل افات به عهده دارند . آلمون ها هم چند دسته اند:

دور کننده ها :حشرات را از گیاه دور می کنند.

فراری دهنده ها:حرکت حشره را سریع می کنند .یعنی روی سیستم های حرکتی حشرات اثر می گذارند و باعث فرار آنها از روی گیاه می شوند.

متوقف کننده ها: موادی هستند که حشره را از عمل تغذیه باز می دارند.

جلوگیری کننده ها:جلوی تخم گذاری حشره افت را می گیرند.

آنتی بیو تیک ها :حالت طبیعی رشد حشره را قطع میکنند و باعث فعل وانفعالات شیمیایی در بدن حشره می شوند.

جان پیک محققی که تحقیقات گسترده ای روی دفاع شیمیایی گیاهان در خصوص افات انجام داده است روی دو بوی متصاعد شده از گیاهان تحقیقاتی کرده که یکی بویی شبیه به یک مسکن گیاهی به نام روغن گلابی است.گروه تحقیقاتی مرکز I.A.C.R که یکی ازمراکز تحقیقاتی پیشرفته انگلستان است به این نتیجه رسیدند که بسیاری از گیاهان در برابر تهاجم افات گیاهی پیامها یی را به عنوان در خواست کمک ارسال می  کنند که چیزی جز بویی ویژه نیست .با پیشرفت این تحقیقات و شناسایی گسترده تر کانال های ارتباطی میان گیاهان نظریه دهه 80 مبنی بر اینکه "گیاهان همدیگر رااز خطر اگاه  می کنند " دوباره زنده شد. ترکیبات گیاهی آلمون با مستقیما افات رادفع می کنند و یا باعث جلب دشمنان طبیعی افات می شوند.مثل اینکه گیاهان شیپوری برای ایجاد یک جنگ تن به تن بین حشرات  نواخته باشند .

حس بویایی در حشرات وجوه اشتراک ناچیزی با انسانها  دارد به عنوان مثال وقتی که یک گل سرخ را می بوییم عطر ان 50 میلیون سلول حس بویایی را در بر می گیرد که هر کدا م از انها به مجمو عه وسیعی از ترکیبات شیمیایی قابل تبخیر واکنش نشان می دهد.به این ترتیب هر بو تعداد زیادی از سلولها ی عصبی را تحریک می کند .اما تحقیقات نشان می دهد حشره گل سرخ یک ترکیب شیمایی بخصوص را در گل سرخ تشخیص می دهد .محققان به این فکر افتادند که بتوانند با تولید رایحه های تند  در کنار مزرعه حشرات رااز ان جا فراری دهند .

اما اول نسیم گیاهان چه طور این بوهای متفاوت رااز خود می پراکنند ؟

زمانی که گیاهان در معرض تهاجم افتی قرار میگیرند ژنهای تدافعی شان فعال میشوند ودر نتیجه ترکیبات شیمیایی محافظی که به فنل و ترپنوئید معروفند تولید می شوند مثلا چنین ماده ای که توسط گیاهانی مثل نخود و لوبیا پراکنده می شود شته های لوبیا را فراری می دهد.

در یکی از مراکز تحقیقا تی دانشگاه کشاورزی کالیفر نیا کشف شد ذرت و پنبه خسارت دیده در اثر افات علائم اخطار دهنده ای را متصاعد می کنند تا زنبورهای مفید (که دشمن حشرات افت هستند )به این نقطه پرواز می کنند!اما در شب که فعا لیت این زنبورها کم می شوند میزان علائم هشدار دهنده هم کاهش می یابد.

تغیرات ژنتیکی جدیدی که  روی بعضی گیاهان صورت گرفته است این مسئله را تا حد ودی تحت الشعاع قرار می دهد این محصولات با وجود عملکرد بالا در تولید در مقابل افات وبیماریها حساس ترند .مثلا گل سرخ ها یا نخود های سبز جدید  که گل زیباتر و محصول بیشتری دارند بر عکس عطر وترکیبات شیمیایی  کمی دارند.

همین طور با مهندسی ژنتیک می شود انواعی از گیاهان را تولید کرد که علائم اخطار دهنده قوی تولید کنند.!

محققان کشف کردند بعد از وزیدن باد از طرف گیاهان الوده به کنه های تارعنکبوتی به گیاهان سالم این گیاهان برای کنه های تارعنکبوتی دیگر جاذبه کمتر وبرای دشمنان طبیعی انها جذاب تر شده بود .گیاهان سالم علائم اخطار دهنده را ازگیاهان مجاور خود دریافت کرده و مکانیسم های دفاعی خود را فعال میکنند و یا به سادگی ترکیبات شیمیایی تبخیر شونده رها شده را از انها جذب میکنند .دانشمندان معتقدند به جای پرورشگیاهان لال باید گیاهانی راپرورش دهیم که بلند بلند فریاد بزنند , اما به هر حال در این راه هم مشکلاتی وجود دارد. اغلب کشاورزان از مقادیر زیادی حشره کش های مصنوعی استفاده می کنند و بدون رعایت میزان مورد نیاز تا آنجا که میشود به محیط زیست سم اضافه میکنند. با این کار نه تنها آفات ,بلکه دشمنان طبیعی آنها را هم نابود می کنند . با توجه به این که قیمت سم در مقایسه با این رایحه های خیلی ارزان تر است . اما اگر سعی کنیم از این راه حل ها به جای پاشیدن سم استفاده کنیم , جمعیت آفات هم کمتر شده و در عوض حشرات مفید هم بیشتر جلب میشوند.

 

 

پيام هاي ديگران ()        link        جمعه ٢٤ بهمن ،۱۳۸٢ - صبا ...

 

سوسك سرشاخه خوار پسته

Hylesinus vestitus mulls & REY

 

نويسنده: حسين فريور ميهن

(Col., Scolytidae)

 

مقدمه                           زيست شناسي                          روشهاي مبارزه

 

مقدمه

با توجه به اهميت پسته و نقش عمده اي كه در اقتصادي كشور ايفا مينمايد، شناسائي عوامل تقليل دهنده اين محصول حائز اهميت ميباشد و اسكرليت خطرناك و مهم پسته يا Hylesinus vestitus كه در مناطق پسته كاري ايران به نام ”سوسك سرشاخه خوار پسته“ معروف شده است.  از جمله اين عوامل است كه يا فعاليت مخرب خود باعث نابودي دسترنج باغداران و كشاورزان پسته كار ميگردد. اين آفت كه نام علمي مترادف آن Chaetoptelius vestitus  ميباشد از زمانهاي قديم در مناطق پسته كاري ايران شناخته شده است و در مناطق كرمان، نائين، قزوين، يزد، خراسان و اصفهان از روي پسته اهلي Pistacia vera و پسته وحشي (بنه) Pistacia mutica  جمع آوري شده است.

در استان كرمان اين آفت در تمام مناطق پسته كاري شيوع داشته و خسارت آن بخصوص در باغات و باغچه هائي كه اطراف منازل مسكوني قرار گرفته اند زياد ميباشد  و در بعضي از باغات باعث ميگردد كه درختان ابدا محصول ندهند.

 

زيست شناسي

سوسك سرشاخه خوار در مرحله بلوغ به درختان پسته خسارت وارد ميآورد و با حمله و تغذيه از جوانه هاي درختان موجب خشك شدن سرشاخه ها و عقيم ماندن درخت از نظر محصول ميگردد.

حشره بالغ آفت سوسك كوچكي است بفرم بيضي بطول 2.5 تا 3.5 ميليمتر و رنگ آن خرمائي است، ولي رنگ سر و پشت سينه اول و زير شكم و لكه هاي بالپوشها قهوه اي تيره ميباشد، رنگ لارو سفيد شيري و بدون دست و پا مي باشد. حداكثر طول لارو تا 5 ميليمتر اندازه گيري شده است. تخمهاي حشره سفيد و شفاف و بيضي شكل مي باشند. حشرات كامل طي ماههاي بهار و تابستان از جوانه هاي پسته تغذيه كرده و در امتداد جوانه كانالي به داخل سرشاخه حفر مينمايند و با بررسيهائي كه انجام گرفته است مشخص گرديد كه تقريبا 80 درصد از افراد بالغ در طول دوره زندگي تنها از يك جوانه تغذيه مينمايند. تعداد افرادي كه در دوره حيات از 2 يا 3 جوانه تغذيه مينمايند حدود 10 درصد ميباشد. ضمنا نزديك به 10 درصد حشرات بالغ نيز در طول دوره فعاليت زيستي خود به تدريجي بوده و تا نيمه اول ارديبهشت ديده شده است. بنابراين در يك دوره طولاني 200روزه عمل تجديد نسل انجام ميگيرد. با بررسيهاي به عمل آمده ملاحظه گرديده كه در خرداد ماه و سراسر ماههاي تابستان (در شرايط رفسنجان) ديگر حمله اي به چوبهاي خشك انجام نميگيرد و با پيگيري زندگي اين حشره مشخص شده است كه در سال فقط يك نسل ميباشد.

دوره جنيني بسته به درجه حرارت و رطوبت متفاوت بوده و حداكثر تا 19 روز بطور ميانجامد. لاروها پس از خروج از تخم به حفر كانالهائي در جهتي تقريبا عمود بر دالان مادري مينمايد حداكثر طول دالان لاروي 35 ميليمتر و حداقل آن 10 ميليمتر اندازه گرفته شده است. طول دوره لاروي نيز بستگي به درجه حرارت و ميزان رطوبت داشته و متفاوت مي باشد، لاروهائي كه از حشرات پيشگام حاصل ميشوند دوره طولاني تري نسبت به افرادي طي مينمايند كه از تخمريزي اواخر اسفند و اوايل بهار نسل مادري حاصل ميشوند، لاروها پس از تكميل نشو و نما در انتهاي دالاني كه حفر كرده اند فضاي وسيعتري جهت شفيره شدن تعبيه نموده و در آن تبديل به شفيره ميگردند. دوره شفيرگي از تا 20 روز  متغير ميباشد و پس از آن مدت حشرات بالغ سوراخهاي خروجي تقريبا گرد و قطر آنها بين 1 تا 2 ميليمتر است  ايجاد و از آن خارج مي شود.

طول دوره يك نسل از مرحله تخم تا خروج حشره بالغ نسل جديد حداكثر 193 روز و حداقل 36 روز اندازه گيري شده كه بطور متوسط دوره زندگي يك نسل آفت حدود 119 روز ميباشد (معادل 4 ماه).

خروج اولين حشرات بالغ نسل جديد به تفاوت از اواخر اسفند و اوايل فروردين هر سال ديده شده است (در مورد استثنائي حتي در بهمن ماه در فيض آباد تربت حيدريه در استان خراسان حشرات بالغ مشاهده شده است) ليكن درصد خروج اين افراد بسيار پايين است. از دهه سوم فروردين بتدريج ميزان خروج افراد نسل جديد كاهش پيدا كرده و در نيمه اول خرداد به حداقل رسيده و از بيستم خرداد به بعد بطور كلي قطع ميگردد.

سوسكهاي بالغ نسل جديد اكثرا به باغات مجاور خود پرواز نموده و پس از قرار گرفتن بر روي شاخه هاي پسته شروع به تغذيه از جوانه درخت كرده و در امتداد آن همانطور كه قبلا گفته شد به سمت داخل سرشاخه اقدام به حفر كانال مينمايند. بنابراين با توجه به موارد فوق الذكر خروج حشرات بالغ نسل جديد از چوبهاي پسته و هجوم و حمله آنها به باغات در يك فاصله زماني 70 روزه انجام ميگيرد.

تعداد جوانه هائي كه بر روي شاخه هاي يك درخت مورد حمله قرار مي گيرد به كرات ديده شده به تعداد 25 و حداقل يكعدد بوده است. همچنين تا بحال چند مورد حمله و تغذيه افراد بالغ حشره مذكور از محور و خوشه پسته هم مشاهده شده است.

 

روشهاي مبارزه

براساس آزمايشات انجام شده و تجارب حاصله مبارزه عليه سوسك سرشاخه خوار پسته در صورتي موفقيت آميز خواهد بود كه بصورت تلفيقي انجام بگيرد و در اين رابطه چنانچه از متدهاي مكانيكي و شيميائي توأم استفاده شود موفقيت كامل را نصيب باغداران خواهد كرد. جهت رسيدن به اهداف فوق روشهائي كه ذيلا ذكر ميشود مورد بررسي قرار گرفته و اكنون توصيه ميگردد.

الف) روشهاي مكانيكي

چنانچه باغداران نواحي پسته كاري به آفت از اوايل پائيز هر سال در نقاط مختلف باغات خويش قطعات مشخصي از چوبهاي پسته تازه هرس شده را به عنوان تله بر سر راه سوسكهاي نسل مادري قرار بدهند تا هنگام مهاجرت افراد به اين قبيل تله ها هجوم آورده و در آنها تخمريزي نمايند و هر 10 الي 15 روز يكبار چوبهاي قبلي را جمع آوري نموده و يا حداقل پوست را سوزانده و بعد آتش را خاموش نمايند و بجاي آن قطعات جديد پسته در همان مكانهاي قبلي قرار دهند و به همين نحو عمل را تا پايان فروردين سال بعد ادامه دهند اقدام مؤثري در تقليل جمعيت آفت به عمل خواهد آمد به شرط آنكه همزمان با آن كليه چوبهاي هرس شده درختان پسته كه در داخل باغات و يا منازل نگهداري مي شوند نيز حداكثر تا آخر اسفند ماه همان سال در يك مكان جمع آوري و سوزانده شود. چنانچه اين برنامه بصورت دسته جمعي و توسط باغداران هر منطقه بطور همزمان انجام ميگيرد نتيجه بسيار رضايتبخش خواهد بود.

ب) روشهاي شيميايي

جهت مبارزه شيميايي با سوسك سرشاخه خوار پسته آزمايشات متعددي چه از نظر زمان مبارزه (قبل از حمله آفات به باغات و يا بعد از آن و شروع تغذيه از جوانه ها) و چه استفاده از حشره كشهاي مجازي كه طي دوره بررسي زندگي آفت مذكور بيشترين تأثير را داشته اند انجام ميگيرد. ضمنا براساس تحقيقات بعمل آمده مناسبترين زمان سمپاشي در شرايط آب و هوائي رفسنجان در نيمه اول ارديبهشت كه زمان هجوم و حمله افراد نسل جديد به درختان پسته است ميباشد كه از بين فرمولهاي اعمال شده و سموم  مصرفي بهترين نتيجه از فرمولهاي زير حاصل شده كه قابل توصيه مي باشد:

فرمول اول:

            اندوسولفان                                             300_0 25سانتيمترمكعب

            نفت                                                      1.5-1 ليتر

            صابون مايع                                             250 سانتيمترمكعب

            آب                                                         100 ليتر

فرمول دوم:

            فنيتروتيون (سوميتون)                              150 سانتيمترمكعب

            نفت                                                      1.5-1 ليتر

            صابون مايع                                             250 سانتيمترمكعب

            آب                                                         100 ليتر

فرمول سوم :

            فنيتون (لبايسيد)                                     150 سانتيمترمكعب

            نفت                                                      1.5-1 ليتر

            صابون مايع                                             250 سانتيمترمكعب

            آب                                                         100 ليتر 

استفاده از نفت بدين منظور است كه براساس تجارب حاصله به محض پخش امولسيون حاوي نفت سوسك از داخل كانالهاي تغذيه شده و در معرض تماس با سم قرار ميگيرند و بكار بردن صابون مايع نيز جهت تهيه امولسيون يكنواخت از نفت و در نتيجه انتشار همگن آن به سم ميباشد.

در اينجا لازم به تذكر است براي تهيه امولسيون از نفت و صابون مايع بايد توجه شود كه حتما نفت را داخل صابون مايع ريخته و بشدت بهم بزنند تا حالت سفيد و كف مانندي حاصل شود. چنانچه عمل عكس انجام گيرد يعني صابون مايع را داخل نفت بريزند ابدا حالت يكنواختي به منظور تهيه امولسيون حاصل نگرديده و نتيجه اي از انجام سمپاشي بدست نخواهد آمد.

 

منابع

-  تقي زاده، فيروز و محمد صفوي. 1339. آفات پسته ايران. انتشارات اداره كل بررسي آفات نباتي وزارت كشاورزي.

-  فريور مهين، حسين و محمدعلي حاج عبدالهي. 1362. گزارش نهايي طرح بررسي بيواكولوژي سوسك سرشاخه خوار پسته و تعيين بهترين و مناسبترين زمان مبارزه در استان كرمان. گزارش پژوهشي سال 1362. آزمايشگاه بررسي آفات و بيماريهاي گياهي رفسنجان.

- فريور مهين، حسين. 1370. آفات و بيماريهاي مهم درختان پسته در استان كان كرمان، معاونت تحقيقات، آموزش و ترويج كشاورزي. 1380.

 

 

پيام هاي ديگران ()        link        سه‌شنبه ۱٤ بهمن ،۱۳۸٢ - صبا ...